Žaš er žörf į aš skipta upp Landsvirkjun!

Ķ ašsendri grein sem forstjóri Landvirkjunar ritar og birtist ķ Višskiptablašinu 25. maķ sķšastlišinn og nefnist „Um samkeppni į raforkumörkušum“ reynir forstjórinn enn į nż aš selja žjóšinni žį hugmynd aš hlutverk Landsvirkjunar sé aš safna peningum ķ nokkurskonar varasjóš rķkisins og fela alžingismönnum landsins aš fara meš žaš fé. Žjóšin hefur aldrei samžykkt žessa rįšstöfun og ekki Alžingi heldur.

Viš almenningur ķ landinu teljum okkur hina réttu eigendur orkuaušlindanna sem hiš opinbera gętir fyrir okkar hönd. Žeir stjórnmįla menn sem stóšu saman aš stofnun Landsvirkjunar į sķnum tķma gengu svo frį mįlum aš aršur félagsins var notašur til žess aš tryggja almenningi örugga orku į hagkvęmu verši. Žannig hefur veršmęti žessara aušlinda veriš skilaš til almennings ķ formi lįgs orkuveršs. Į žessu uršu sķšan umtalsveršar breytingar į sķšari tķmum. Fyrst meš nżjum raforkulögum aš Evrópskri fyrirmynd sem innleidd voru įriš 2003 og sķšan meš stefnumörkun nśverandi forstjóra sem ķ raun tók nokkuš skarpa beygju frį stefnumörkun žeirra sem gegndu starfinu į undan honum. Nś į Evrópskur markašur meš eldsneyti aš rįša för hér į landi en ekki skynsamleg nżting aušlindanna.

Ķ grein forstjórans sem nefnd er hér aš ofan segir „Hlutverk fyrirtękisins er aš hįmarka afraksturinn af žeim orkulindum sem žvķ er trśaš fyrir meš sjįlfbęra nżtingu, veršmętasköpun og hagkvęmni aš leišarljósi. Žetta er įbyrgš sem viš tökum alvarlega.“ Žetta er framsetning sem ég held aš öll žjóšin (almenningur) geti veriš sammįla um ķ grundvallaratrišum. Spurningin er bara hvernig er žeim veršmętum sem aušlindin skilar rįšstafaš. Į aš greiša stórar summur af arši ķ rķkissjóš eša lįta almenning njóta lęgra orkuveršs? 

Žaš er glešilegt aš fyrirtękiš er aš komast į žann rekspöl aš vera verulega aršbęrt. Žaš er einnig rétt aš halda žvķ til haga sem forstjórinn réttilega segir, aš grundvöllurinn aš aršgreišslum framtķšarinnar hefur ekki veriš lagšur meš veršhękkunum til heimila og smęrri fyrirtękja. Į hinn bóginn er žaš stašreynd aš staš žess aš nota raforku til bręšslu sjįvarfangs er ķ dag notuš svartolķa aš verulegu leiti vegna mikilla veršhękkana į raforkuverši til stęrri notenda ķ išnaši. Er eitthvaš vit ķ žvķ? 

Viš veršum aš horfast ķ augu viš žį stašreynd aš Landsvirkjun er ekki aš starfa į samkeppnismarkaši heldur fįkeppnismarkaši. Žrįtt fyrir aš verulegur hluti žeirrar raforku sem Landsvirkjun framleišir sé seld alžjóšlegum fyrirtękjum og veršlagning orkunnar taki miš af alžjóšlegum markašsašstęšum aš hluta. Žį er fyrirtękiš eftir sem įšur fyrirtęki meš markašsrįšandi stöšu į fįkeppnismarkaši hvort sem um er aš ręša sölu til stórnotenda eša dreifingarašila į heildsölu- og smįsölumarkaši rafmagns innanlands.

Žaš er rétt ķ žessu samhengi aš rifja hér upp aš ešli žess aš vera į samkeppnismarkaši er aš žar fara fram kaup į sala meš žeim hętti aš hvorki seljandi eša kaupandi geta haft įhrif meš einhliša įkvöršun į veršmyndun. Žessu er ekki til aš dreifa į ķslenskum raforkumarkaši. Seljandinn, Landsvirkjun hefur ķtrekaš einhliša hękkaš verš og breytt skilmįlum į ótryggšri orku. Innlendur išnašur hefur fengiš aš kenna ķtrekaš į žessum fįkeppnistilburšum fyrirtękisins sem segist vera ķ samkeppni.

Eina leišin til žess aš nį fram raunverulegum samkeppnisįhrifum į raforkumarkaši vęri žvķ aš skipta Landsvirkjun upp. Alžingi hefur ekki enn markaš žessu fyrirtęki žjóšarinnar stefnu en žaš hefur veriš ķ umręšunni upp į sķškastiš aš hefja žį vinnu. Nżlega var skipašur žverpólitķskur starfshópur um orkustefnu fyrir Ķsland. Vonandi tekst ķ kjölfar žeirrar vinnu aš setja fram eigendastefnu til lengri tķma.

Stóra pólitķska spurningin sem žarf žvķ aš byrja į žvķ aš svara er hvort vilja menn markašsvęša Landsvirkjun aš Evrópskri fyrirmynd žar sem eldsneytis verš ķ Evrópu mundi hafa veruleg įhrif į verš raforku hér. Žaš er žaš sem er ķ spilunum meš žrišja orkupakka ESB, Sem jafnan gengur undir nafninu ACER (Agency for the Cooperation of the Energy Regulators) Slķkt mun žżša umtalsvert hęrri orkureikninga fyrir alla landsmenn en mögulega hęrri aršgreišslur til rķkissjóšs. Eša vilja menn aš fyrirtękiš verši įfram nżtt ķ žįgu žjóšarinnar og žaš nżti styrk sinn til žess aš lįta landsmenn alla njóta lįgs orkuveršs. Slķkt mundi hafa grķšarlega jįkvęš įhrif į samkeppnishęfni allra atvinnugreina. Žetta eru stóru valkostirnir tveir.

Ef įfram veršur haldiš į braut markašsvęšingar į raforku ķ skjóli Evrópskra reglna, žį er óhjįkvęmilegt annaš en aš skipta fyrirtękinu upp. Annars veršur aldrei ešlilegur samkeppnismarkašur til stašar.


Hlżšin žjóš ķ vanda

Ķslendingar hafa ekki tališ sig hlżšna žjóša, aš minnsta kosti ekki frį 1918, žegar žjóšin braust undan valdi hins dansks embęttisvalds. Žaš skref hefur žó veriš stigiš til lķtils, ef hiš ķslenska embęttisvald ętlar aš fęra okkur undir skrifręšiš ķ Brussel meš sķendurteknu minni hįttar valdaafsali upp ķ eitt stórt. Burtséš frį fyrstu samningunum milli EFTA og ESB hafa orkulögin frį 2003, žegar viš gengum inn ķ innri markaš ESB meš raforku veriš mestu mistökin. Žau mistök sjį flestir ķ dag, en eigum viš žį nś, žegar knśiš er į um innleišingu žrišja orkupakkans sem kvešur į um stofnun ACER aš vera hlżšin eša segja, nś er of langt gengiš?

Stofnendur Landsvirkjunar voru framsżnt fólk. Žeir gengu svo frį ķ hinum upphaflegu lögum um Landsvirkjun, aš fyrirtękiš skyldi ašeins nį inn ešlilegum arši af sölu orku til almennings, en orka til stórišju yrši į žvķ hęrra verši sem meira gengi į aušlindina og fara žyrfti ķ dżrari virkjanir. Į žennan hįtt var žaš hinn almenni notandi sem naut žess žegar virkjanir afskrifušust og aušlindarentan fór aš koma fram. Žetta hafši ķ för meš sér, aš žó munur stórišjuveršs og almenns veršs vęri mikill ķ upphafi, žį mundi žaš jafnast. 

Žetta veršlagningakerfi var illu heilli lagt af įriš 2003, žegar nż Orkulög voru sett og hin gömlu lög um Landsvirkjun felld śr gildi. Eftir žaš skal Landsvirkjun koma fram sem hvert annaš einkafyrirtęki og įkveša sjįlft sķna veršlagningu, en mį ekki mismuna višskiptavinum. Almenningur mį ekki njóta aušlindarentunnar lengur, hśn skal nś rukkuš inn meš rafmagnsveršinu og renna sķšan ķ sjóši eigenda. Menn śr stjórnkerfinu spyrja sķšan: „Hver įkvaš žetta?“ Svariš er: Viš įkvįšum aš lįta ESB rįša žessu.

Žrišji orkupakkinn er frį 2009 og meginefni hans er mun strangari markašsvęšing hér eftir en hingaš til. Raforka er į engan hįtt venjuleg markašsvara. Leiš žess gegnum raforkunetiš veršur ekki rakin, en žaš er hęgt aš stżra nįkvęmlega hvernig peningarnir fara frį žeim sem kaupir til žess sem selur. Žaš hafa menn nżtt til aš koma sér upp eftirlķkingu af frjįlsum markaši, žar sem markašsöflin eru nżtt til aš nį fram mestu mögulegu hagręšingu ķ vinnslu og sölu rafmagns. Žetta hefur sżnt sig aš ganga afar vel ķ orkukerfum eins og žvķ sem er ķ ESB, en žaš hefur lķka sżnt sig, aš žaš gengur ekki vel žar sem menn hafa jafn hreint vatnsorkukerfi og hér. Žar veršur markašurinn ófrjįls og žvingašur og hętt viš margs konar hnökrum į starfsemi hans. 

Besta leišin til aš nį fram hagręšingu ķ vinnslu rafmagns hér į landi er aš stjórna vatnsnotkuninni meš hjįlp flókinna bestunarforrita lķkt og Landsvirkjun gerir. Markašsvęšing getur engu bętt viš žį hagręšingu, en fjölgar hins vegar möguleikum til misnotkunar, sem kallar į flókiš eftirlit og aukinn kostnaš. Landsvirkjun hefur aš auki starfaš undir žvķ ašhaldi sem samkeppni um erlenda stórišju hefur skapaš um langt skeiš og žess vegna nįš aš byggja upp afar hagkvęmt kerfi. 

Markašur meš raforku ķ takti viš žrišja orkupakka ESB er ętlaš aš valda hagręšingu į žann hįtt, aš žęr upplżsingar sem felast ķ hrįefnisveršum, framleišslukostnašarveršum og markašnum feli ķ sér hvata til aš sś aflstöš sem getur aukiš orkuvinnsluna į hagkvęmastan hįtt samkvęmt breytunum hér aš ofan, er ręst žegar žörf skapast. Markašurinn vinnur žannig eins og bestunarforrit gera, en hann vinnur į allt öšrum upplżsingum en žarf til aš besta vatnsorkukerfiš okkar. Žaš getur žvķ ekki leitt til annars en óhagręšis aš lįta žennan markaš yfirtak stjórnina į vinnslu aušlinda okkar. 

Žaš er žvķ afar erfitt aš sjį til hvers viš eigum efla okkar tilraunir til aš koma samskonar markaši į fót eins og umrędd lög ESB gera rįš fyrir og ekki hefur tekist ķ žau 15 įr sem lišin eru frį žvķ Orkulögin voru sett. Sį ašskilnašur į mismunandi starfsemi raforkugeirans sem naušsynlegur er til aš hęgt sé aš lķta vel eftir hefur žegar kostaš mikiš og nś skal bęši auka eftirlit meš žeim markaši sem ekki gengur aš setja upp og auka įhrif ESB į stjórn žessa markašar. Žetta er óžarfi og beinlķnis hęttulegt sjįlfstęši okkar. Landsnet hefur sżnt ķ samstarfi viš rįšuneytiš, framleišendur og gömlu Orkustofnun, aš žaš er fullfęrt um aš stżra flutningskerfinu. Nżr markašur og nżr eftirlitsašili žar ofan į er rįndżr og óžörf sżndarmennska. 

Fram aš žessu hafa embęttismenn lagt įherslu į, aš vald okkar til aš leyfa eša hafna nżrri virkjun aušlindarinnar sé óskert og žvķ tališ rétt aš samžykkja žrišja orkupakkann. Žeir minnast ekki į žau rekstrarlegu atriši sem hér hafa veriš rakinn og valda óhagręšingu og sóun ķ orkukerfinu. 

Er žekkingu embęttismanna svo įbótavant, aš žeir gefi rķkisstjórn og Alžingi rįš śt frį röngum forsendum? Hugmyndir um aš fela gagnslitlum markašsöflum sem lśta stjórn erlendra ašila stżringu į žvķ hvernig viš vinnum raforku śr aušlind okkar er glórulaus sóun į žeim aušlindum sem okkur hefur veriš treyst fyrir. Ętlum viš aš hlżša ķ blindni evrópsku regluverki meš stóru višbótar skrefi til valdaafsals eša ętlum viš aš rįša okkar eigin aušlindum ķ orkuvinnslu og framleišslu til framtķšar?

 


Auglżsingar og įfengi

Enn į nż er įfengiš komiš į dagskrį. Helst vegna tillögu nefndar um bętt rekstrarumhverfi fjölmišla sem įlyktaš hefur aš rétt sé aš afnema bann į įfengisauglżsingar. Höfundur žessa pistils hefur lengi haft įhuga į žessu efni sem sérfręšingur ķ markašsmįlum og kynnt sér žaš vel, m.a. meš žvķ aš viša aš sér žeim vķsindagreinum sem ritašar hafa veriš um mįlefniš og birtar hafa veriš ķ ritrżndum tķmaritum vķša um heim.  Žaš veršur aš segjast eins og er aš umręšan um žetta mįlefni hefur žvķ mišur einkennst of mikiš af sleggjudómum og fullyršingum. Mögulega er žaš ešlilegt žar sem mįlefniš er viškvęmt og įfengi į įn nokkurs vafa stóran žįtt ķ ógęfu margra.

Ķ morgun var ķ Fréttablašinu frétt žar sem rętt var viš Verkefnisstjóra įfengis- og vķmuvarna hjį Landlęknisembęttinu. Žar ef eftir honum haft:

„žaš eru stórar stofnanir sem fylgjast meš žessu og auglżsingar og markašssetning į įfengi hefur įhrif til aukinnar neyslu, žaš er alveg klįrt. Hśn fęrir ekki bara neysluna milli tegunda.“

Žetta er stór fullyršing sem Verkefnisstjórinn setur hér fram. Engin rök eru sett fram fyrir žessari fullyršingu, ekki er bent į  žęr stóru stofnanir sem vķsaš er til, ekki rannsóknir sem višurkenndar eru af vķsindasamfélaginu, engar nišurstöšur ķ ritrżndum tķmaritum liggja hér aš baki aš žvķ best veršur séš. Allavega gat undirritašur ekki fundiš neinar nżjar vķsindagreinar ķ leitarvélum ritrżndra fręširita sem gętu stutt žessar fullyršingu. 

Ekki einungis er Verkefnastjórinn hér į hįlum ķs meš fullyršinguna hér aš ofan heldur leyfir hann sér fyrir hönd Fagrįšs įfengis og vķmuvarna aš įkveša og tilkynna ķ viškomandi frétt aš rįšiš leggist gegn afléttingu auglżsingabanns, žrįtt fyrir aš rįšiš hafi ekki enn komiš saman til žess aš ręša žetta mįl. Žetta bendir til žess aš umrętt Fagrįš sé ekki mjög faglegt ķ vinnu sinni. 

Nżjasta og besta vķsindažekking sem til er į žessu sviši ennžį, unnin samkvęmt kröfum vķsindasamfélagsins og opinberlega birt ķ ritrżndum fagtķmaritum bendir til žess aš į markaši žar sem framboš er meira en eftirspurn hafi auglżsingar į įfengi ekki įhrif į heildarneyslu.


Stóru vörumerkin skera nišur stafręnar birtingar

Nokkuš merkileg žróun hefur veriš aš eiga sér staš hjį leišandi vörumerkjum į neytendamarkaši eins og Procter & Gamble og Unilever, žetta eru jś žau vörumerki sem bera höfuš og heršar yfir önnur ķ flokknum CPG (Consumer Packaged Goods).  Žessir ašilar eru markvisst aš lękka žęr upphęšir sem notašar eru ķ birtingar į stafręnum mišlum. Įstęšan er aš athuganir žeirra og męlingar sżna aš žessir mišlar hafa veriš stórlega ofmetnir.

Ķ ręšu sem aš Marc Pritchard CMO hjį P&G hélt į žingi Association of National Advertisers sem haldiš var ķ Orlando Flórķda fyrir skömmu, kynnti hann aš P&G hefši įkvešiš aš 2017 yrši įriš žar sem hreinsašar yršu śt birtingar sem ekki gęfu nęgilega sterka svörun.  Žetta leiddi til žess aš žeir skįru nišur um 200 milljónir Bandarķkjadala ķ stafręnni markašssetningu ķ tveimur skrefum. Fyrst 100 milljónir dala į tķmabilinu aprķl til jślķ og žegar męlingar og nįkvęm greining frį žvķ tķmabili lįgu fyrir į sķšari hluta įrsins bęttu žeir viš og klipptu 100 milljónir dala af stafręna markašshlutanum til višbótar ķ nóvember og desember. 200 milljónir dala eru verulegt fé eša um tuttugu milljaršar ef gróflega er reiknaš yfir ķ ķslenska krónu.

En hvaš gerši P&G viš allt žetta fjįrmagn sem žeir höfšu skoriš af stafręnni markašssetningu ķ fyrri įętlunum? Žeir rįšstöfušu žessu fjįrmagni eins og įętlanir geršu rįš fyrir og fjįrfestu ķ birtingum į žeim mišlum sem gįfu meiri dekkun. Ķ mįli Pritchard kom fram aš meš žessum ašgeršum hefši P&G tekist aš fęra til 20% af heildar birtingarfé sķnu frį mišlum žar sem įrangur var vart męlanlegur yfir į mišla sem gögn sżndu aš hefšu mun meiri dekkun. 

Samkvęmt męlingum varš heildar aukning į dekkun hjį P&G į įrinu 2017 10% sem Pritchard žakkar fyrst of fremst žessum ašgeršum. Ašeins eru nokkrir dagar sķšan aš Markašsstjóri Unilever Keith Weed hafši uppi sambęrileg orš į Interactive Advertising Bureau’s Annual Leadership Meeting sem haldin var ķ Kalifornķu rķki.

Meš žessum ašgeršum eru žessir risa kaupendur į birtingum einnig aš setja pressu į stjórnendur stóru samfélagsmišlanna eins og Facebook, Google og SnapChat aš žeir heimili męlingar sem framkvęmdar eru af óhįšum ašila. Sś vinna er hafin en henni er langt frį lokiš.  

Ašalatrišiš žegar veriš er aš skoša žį valkosti sem ķ boši eru varšandi birtingar į auglżsingaefni, er aš samanburšurinn sé vel ķgrundašur og raunverulega sé veriš aš vega saman į réttan hįtt žį valkosti sem bjóšast. Aušvelt er aš sóa grķšarlega hįum upphęšum ef ekki er vandaš til verka og allt of algengt er aš menn séu aš vega saman tölur sem eru ekki samanburšarhęfar.

Nś ef menn eru ekki vissir eša vilja athuga hvort nżta megi birtingafé betur er aušvelt aš leita til žeirra Birtingahśsa sem hér starfa. Žar hefur safnast upp mikil séržekking į žessu sviši. Žjónusta žeirra er örugglega mikiš ódżrari en ómarkviss nżting į birtingafé.


Markašsmįl ķ ljósi nżrra persónuverndarlaga

Žann 27. aprķl 2016 skrifušu forsetar Evrópužingsins og Evrópurįšsins undir nżja evrópska persónuverndarlöggjöf en löggjöfin mun taka gildi žann 25. maķ 2018 ķ Evrópu. Vernd persónuupplżsinga er talinn hluti af EES-samningnum og mun löggjöfin žvķ verša tekin upp ķ ķslensku réttarfari. Rétt er žó aš taka fram aš löggjöfin mun hljóta žinglega mešferš Alžingis įšur en hśn tekur aš fullu gildi hérlendis og óvķst er hvort į henni verši gerša einhverjar veigamiklar breytingar.

Skipta mį žessum nżja lagabįlki er varšar evrópska persónuverndarlöggjöf ķ tvennt annarsvegar nżja reglugerš um vernd einstaklinga ķ tengslum viš vinnslu persónuupplżsinga og frjįlst flęši slķkra upplżsinga (Evrópureglugerš) og hins vegar aš tilskipun um vernd einstaklinga ķ tengslum viš vinnslu persónuupplżsinga hjį löggęslu- og dómsyfirvöldum (löggęslutilskipun). Fyrir markašsfólk er žaš reglugeršin um vernd einstaklinga sem huga žarf sérstaklega aš. 

Fyrst er rétt aš nefna aš lögš er sś skylda į öll fyrirtęki aš kynna sér žessar nżju reglur og hvernig žęr leggjast į rekstur viškomandi fyrirtękis. Stjórnendum ber aš setja verklagsreglur til žess aš fylgja eftir žessum nżju reglum. 

En hvernig koma žessar nżju reglur til meš aš hafa įhrif į markašsstarf fyrirtękja? Nįnast allar upplżsingar sem eru rekjanlegar eša greinanlegar nišur į einstaklinga verša takmarkašar og krefjast žess aš heimildir og skilgreiningar verši skošašar sérstaklega. Öll fyrirtęki sem stunda markašsstarf og markašsrannsóknir žurfa aš endurskoša alla verkferla sżna og skilgreina żtarlega į hvaša lagagrunni og eša heimildum gagnaöflun og réttlęting hennar byggir. 

Upplżst samžykki veršur aš liggja fyrir nįnast um alla gagnasöfnun ķ markašslegum tilgangi. Persónugreinanleg gagnasöfnun ķ markašsstarfi fer fram vķša. Žannig er uppsöfnun į IP tölum dęmi um gagnasöfnun sem lķkast til mun žurfa aš afla samžykkis fyrir.  Sama mun vęntanlega gilda um myndavélakerfi sem notuš eru ķ żmiskonar atferlis rannsóknir og til öryggisvörslu. 

Óvķst er hvernig fara į meš żmiskonar tilboš sem fyrirtęki senda į višskiptavinalista sķna žar sem ķ fęstum tilfellum liggur til grundvallar upplżst samžykki fyrir žvķ aš nöfnin į višskiptamannalistanum hafi veitt upplżst samžykki fyrir žvķ aš višskipti žeirra frį fyrri tķma séu notuš ķ dag ķ markašslegum tilgangi.

Svo flękist mįliš enn frekar žegar keyra į saman óskylda gagnagrunna sem meš samkeyrslu geta varpaš ljósi į neyslumunstur įn žess aš viškomandi geri sér grein fyrir žvķ. Nś er rétt aš taka žaš fram aš mögulega verša einhver sér ķslensk įkvęši sett inn ķ reglugeršina hér į landi. En fyrsta skošun bendir til žess aš verulegar breytingar žurfi aš verša į żmiskonar markašsstarfi sem hér hefur veriš stundaš. 

Eitt megin markmiš vel skipulags markašsstarfs er aš kortleggja višbrögš og įhrif sem hinar żmsu markašsašgeršir hafa į višskiptavinina. Žetta er gert ķ žeim tilgangi aš nį aš höfša betur til viškomandi einstaklinga meš sterkari upplifun og framsetningum sem höfša til viškomandi ašila ķ vel skilgreindum markhópum. Žessi vinna gęti oršiš verulega mikiš flóknara fyrir markašsfólk žegar vora tekur og von veršur į žessu lagafrumvarpi ķ gegnum Alžingi.   


Ofurskįlin

Auglżsing Dodge RAM sem sżnd var ķ fręgasta auglżsingatķma heimsins, į sżningartķma Ofurskįlarinnar ķ Bandarķkjunum, hefur vakiš nokkra eftirtekt landsmanna. Žar mįtti sjį ķslenska vķkinga og ķslenskt landslag ķ skemmtilegri framsetningu leikstjórans Joe Pytka. Vörpulegir ķslenskir leikarar, ķslensk nįttśra og vķkingaskip. 

 

Margir hafa ešlilega velt fyrir sér hverju žetta skilar. Eša hvers virši er landkynningin sem viš Ķslendingar fengum žarna. Eša hversu margir eru lķklegir til žess aš hafa séš auglżsinguna. Kannanir sżna aš 93 prósent įhorfenda Ofurskįlarinnar segjast ręša auglżsingarnar sem birtast į skjįnum yfir leiknum viš félaga sķna eftir leikinn. Žetta er ein megin įstęša žess aš auglżsingar sem aš birtast ķ Ofurskįlinni eru taldar hafa mjög mikil įhrif. 

Samkvęmt įhorfsmęlingum vestanhafs voru 103,4 milljónir Amerķkana sem aš horfšu į Ofurskįlina ķ sjónvarpi og 2,02 milljónir ķ višbót sem aš horfšu į streymi. 

Byggt į žeim upplżsingum sem hęgt er aš afla um sekśnduverš į sjónvarpsauglżsingum ķ kringum Ofurskįlina mį gera rįš fyrir žvķ aš Dodge fyrirtękiš hafi greitt fyrir žessa einu birtingu, į žessari auglżsingu, ķ žessum auglżsingatķma, rétt um 1,2 milljarša ķslenskra króna.

Turkish Airways var einnig meš auglżsingu ķ kringum ofurskįlina sem skartaši ķslenskum noršurljósum og ķslenskri nįttśru ķ talsveršum hluta af 90 sekśndum. Žar ręšir Dr Oz um skilningarvitin 5 og mikilvęgi žess aš upplifa meš žeim į feršalögum. 1,5 milljaršur ķ birtingarkostnaš takk fyrir. 

 

Žannig aš tvisvar žetta kvöld var Ķslensk nįttśra ķ ašalhlutverki fyrir framan 105 milljónir manna. Fyrirtękin sem aš stóšu aš žessu hafa greitt 2,5 milljarša ķslenskra króna eša um 25 milljónir bandarķkjadala fyrir birtingarnar tvęr plśs verulegan framleišslukostnaš į žessum auglżsingum. 

Erfitt er meš vissu aš segja til um įhrif žessara birtinga į ķslenska feršažjónustu og eša ķslenskan śtflutning. En žó mį ljóst vera aš žau verulega jįkvęš.


Um hugsanaskekkju og markašslegt hugrekki

Ég rakst į grein ķ Fréttablašinu ķ morgun frį framkvęmdastjóra Markašsrįšs kindakjöts sem ég sem markašsmašur og įhugamašur um markašsmįl hef veriš hugsi yfir. Greinin er gott dęmi um hugsanaskekkju varšandi markašsmįl sem viršist nokkuš algeng og mašur sér reglulega ķ vištölum viš fólk vķšsvegar śr atvinnulķfinu. 

Vandamįl saušfjįrbęnda eru flestum sem fylgjast meš fréttum og žjóšmįlum kunn og ekki žarf aš eyša hér mörgum oršum ķ žau vandręši. Salan į kjöti er of lķtil, nś svo er lķka hęgt aš horfa į žetta frį hinum endanum og draga žį įlyktun aš framleišslan sé of mikil. Sitt hvor hlišin į sama peningnum.

Til žess aš kveikja įhuga hjį erlendum feršamönnum sem sękja landiš okkar heim įkvaš Markašsrįš kindakjöts aš keyra ķ gang auglżsingaherferš sem aš mestu beindist aš samfélagsmišlum. Framkvęmdastjórinn skrifar:

„Kraftmikil veršlaunaherferš hófst į samfélagsmišlum į seinni hluta sķšasta įrs. Notendur hafa séš efniš um 14,5 milljón sinnum sem er harla gott. Herferšin var nżlega veršlaunuš af FĶT og tilnefnd til norręnu Emblu-veršlaunanna 2017. Aš auki eru um 100 veitingastašir ķ samvinnu um aš setja ķslenskt lambakjöt ķ öndvegi. Almenn įnęgja er hjį samstarfsstöšunum og aš jafnaši hefur salan hjį žeim aukist umtalsvert.“

Allt er žetta gott og blessaš, en stašreyndin er samt sś aš veršlaun fyrir hönnun herferšar selur ekki lambakjöt. Hversu margir sjį markašsefniš er įhugaverš tala en ķ markašslegu tilliti er hśn merkingarlaus nema fylgi meš hversu margir af af žessum 14,5 milljónum tóku kaupįkvöršun eftir aš hafa séš markašsefniš. Fram kemur aš 100 veitingastašir hafi veriš ķ samstarfi viš Markašsrįšiš og sala hjį žeim hafi aš jafnaši aukist umtalsvert. Oršalagiš „aš jafnaši“ gefur vķsbendingu um aš salan hafi ekki aukist meš sambęrilegum hętti į öllum žessum stöšum sem bendir til žess aš önnur atriši en herferšin sjįlf hafi įtt žar hlut aš mįli. Voru žeir sem įkvįšu aš kaupa lambakjöt į žessum veitingastöšum spuršir af hverju žeir völdu lamb? Eša voru žeir bešnir aš svara nokkrum spurningum sem hefšu aušveldaš raunverulega greiningu į įrangri? 

Hér fellur Markašsrįšiš ķ žį gryfju aš reyna réttlęta takmarkašan įrangur af herferšinni meš žvķ aš slį um sig tölum og fullyršingum litlu skipta fyrir afkomu greinarinnar. Ķ žessu liggur hugsanaskekkjan sem ég nefndi hér aš ofan. Žaš er žannig ķ heimi markašmįla aš oft ganga markašsašgeršir ekki upp meš žeim hętti sem lagt var upp meš. Žį skiptir mestu aš hafa hugrekki til žess aš višurkenna aš įętlanir gengu ekki upp, reyna aš greina enn betur hver orsökin var, breyta nįlguninni og reyna aftur. 

Ķ žessu ljósi er fullyršing um žaš aš herferšin gagnvart erlendum feršamönnum hafi veriš vel heppnuš einkennileg. Engar af žeim tölum sem settar eru fram ķ umręddri grein styšja žį fullyršingu. Žvert į móti er flest sem bendir til žess aš herferšin meš tilliti til söluįrangurs sé sokkinn kostnašur sem litlu hefur skilaš. Allavega er žaš nišurstašan sem lesa mį ķ afuršarverši til bęnda.


Samkeppnin į olķumarkaši

Samkvęmt frétt ķ Morgunblašinu 4. įgśst sķšastlišinn selur Costco sjötta hvern dropa af bensķni sem seldur er į landinu. Samkvęmt heimildum Morgunblašsins er tališ aš hlutdeild heildsölurisans sé meš rśmlega 15% į höfšušborgarsvęšinu. Ljóst er aš afkoma olķufélaganna mun aš einhverju leiti taka miš af žessari hlutdeildartilfęrslu žegar nęsta uppgjör veršur birt.  

Ég eins og eflaust margir fleiri hef bešiš meš óžreyju eftir višbrögšum frį žeim ašilum sem hafa veriš aš missa hlutdeild sķna sķšustu vikurnar. En viti menn žaš er ekkert aš frétta. Žetta er fariš aš minna į strśtinn sem stingur höfšinu ķ sandinn og ętlar aš bķša af sér vandręšin. 

Costco er aš selja bensķn meš mjög lįgri įlagningu sem erfitt eša lķklega śtilokaš er fyrir samkeppnisašilana aš elta. Žį skildi mašur ętla aš eitthvaš annaš yrši gert til žess aš rétta śr lķnunni į sölugrafinu sem hefur lķkast til hallaš heldur mikiš nišurįviš sķšustu vikurnar. Öllum ętti aš vera ljóst aš samkeppni ķ verši (e. Price Competition) gengur ekki. 

Neibb žaš er ekkert aš gerast, ekki sjįanlegar breytingar ķ žjónustuframboši eša vöruśrvali og alger stöšnun ķ veršum į eldsneyti.   Žegar skošašur er vefurinn GSMbensin.is žar sem skoša mį rauntķmaupplżsingar um bensķnverš hjį öllum nema Costco, eru öll stóru gömlu olķufélögin į sama staš veršlega meš hęsta veršiš. Sjįlfsafgreišslustöšvar ķ eigu žessara sömu ašila eru aš selja eldsneytiš į lęgra verši en žjónustustöšvarnar.

Eitt af žvķ sem einkennir fyrirtęki meš mikla markašslega fęrni er aš žegar žau nį višskiptasambandi viš višskiptavini sķna žį reyna žau eftir fremsta megni aš uppfylla žarfir višskiptavinarins į sem flestum svišum til žess aš hann (višskiptavinurinn) įkveši aš nota stęrri hluta af rįšstöfunarfé sķnu hjį žeim. 

Žessu er öfugt fariš hjį olķufélögunum. Žannig hrekja žau meš veršstefnu sinni višskiptavini sķna frį žjónustustöšvum žar sem möguleiki er į žvķ aš selja ašra vöruflokka og višbótar žjónustu, og beina žeim į mannlausar sjįlfsafgreišslustöšvar žar sem eldsneytisdropinn er į lęgra verši. Ef žessi félög hefšu įhuga į žvķ aš bęta hjį sér afkomuna ętti žetta aš sjįlfsögšu aš vera alveg öfugt. Veršiš ętti aš vera lęgst į žjónustustöšvunum til žess aš laša višskiptavinina žangaš sem hęgt er aš selja žeim eitthvaš aukreitis. 

Sś ašferšafręši aš vinna nįnar meš višskiptavinum sķnum, žjónusta žį betur og um leiš fį meira greitt fyrir aukna og betri žjónustu er alžekkt. Markašskostnašur viš žį ašferšafręši er minni en vera sķfellt aš sannfęra višskiptavini annarra aš skipta yfir. Sś ašferšafręši sem ķslensku olķufélögin hafa notaš um langt skeiš sem gengur śt į aš senda stóran hluta višskiptavinina sinna ķ žjónustulausa sjįlfsafgreišslu, sem mögulega er hjį samkeppnisašila er glórulaus ķ žvķ įstandi sem nś rķkir į žessum markaši. 

 


Karllęg samgöngustefna Samfylkingar

Eva H. Baldursdóttir varaborgarfulltrśi Samfylkingarinnar ritar ķ Fréttablašiš pistil ķ vikunni sem hśn kallar „Einokun einkabķlsins“. Ķ žessum pistli heldur Eva žvķ fram aš umręšur um almenningssamgöngur hafi fęrst ķ hęgri og vinstri dilka žannig aš žeir sem teljast vera meš stjórnmįlaskošanir til hęgri, telji sig žurfa aš vera ķ haršri vörn fyrir einkabķlinn. Eva skrifar einnig:

„Ef spįr um fjölgun ķbśa ganga eftir veršum viš aš fara aš feršast meira saman ef samgöngukerfiš į aš ganga upp. Markmišiš er aš Reykjavķk verši borg meš betri almenningssamgöngur. Sś sżn felur ķ sér skemmtilegri borgarbrag og fer saman viš markmiš um žéttingu byggšar. Ašgeršum ķ žį įttina veršu žvķ haldiš įfram.“

Ég er algerlega ósammįla varaborgarfulltrśanum varšandi žessar skošanir hennar. Ķ fyrsta lagi er nįnast barnalegt aš halda žvķ fram aš žaš fari eftir gömlu litrófi stjórnmįlanna hvaša afstöšu menn hafa gagnvart einkabķlnum og almenningssamgöngum. Ég tel aš hver og einn ķbśi borgarinnar taki afstöšu ķ žessu mįli eftir žvķ hvaš hentar honum best. Aušvitaš eiga borgarbśar aš hafa frjįlst val um žaš hvaša samgöngumįta žeir nota hverju sinni. Žaš er algerlega óįsęttanlegt aš kjörnir fulltrśar taki sér vald til žess aš hrinda ķ framkvęmd žéttingarstefnu sem hefur skapaš mikiš fleiri vandamįl en hśn leysir. Žéttingarstefnu sem er fjandsamleg fyrir žį sem kjósa aš nota einkabķlinn til žess aš feršast um borgina. Flestir borgarbśar žekkja žann vanda sem bśiš er aš skapa ķ mišborginni, en žangaš er nįnast ómögulegt aš fara į einkabķl žvķ erfitt er aš finna bifreišastęši fyrir bķlinn.

Žaš er jś žannig aš žegar bśnir eru til, į markvissan hįtt flöskuhįlsar ķ kerfi eins og samgöngukerfi žį hverfa ekki vandamįlin eins og nśverandi meirihluti viršist halda. Flöskuhįlsarnir og vandamįlin fęrast bara til. Gott dęmi um žetta er nżbyggingar žęr sem er veriš aš reisa viš śtvarpshśsiš ķ Efstaleiti m.a. į žeim bķlastęšum sem viš hśsiš voru. Bķlarnir hverfa ekki heldur fęrast til og verša ķbśum nęrliggjandi gatna til ama og leišinda. En žaš viršist ekki skipta meirihlutann ķ borginni nokkru mįli. 

Stašreyndin er sś aš fulltrśar nśverandi meirihluta ķ borginni hafa ekki enn lįtiš gera alvöru umferšarmódel af Reykjavķk žar sem miš er tekiš af žeirri žróun sem er į sjóndeildarhringnum. Žvķ eru fullyršingar um grķšarlegan kostnaš eša eins og Eva kżs aš kalla žaš „Villtustu draumar talsmanna malbiksframkvęmda“ ķ besta falli innihaldslaus įróšur sem engin rök eru į bak viš.  Žaš er lįgmarkskrafa žegar kjörnir fulltrśar storma fram meš svona fullyršingar aš žęr séu studdar rökum. 

Engin vafi er aš nż tękni mun geta aukiš afköst umferšarkerfisins ķ Reykjavķk umtalsvert. Žannig gętu einfaldir hlutfallslega ódżrir hlutir eins og samhęfš tölvustżrš umferšarljós gert mikiš gagn ķ aš létta į umferšarvanda borgarinnar. Annaš dęmi er aš į Miklubraut eru 6 akreinar, meš tölvustżringu og sjįlfkeyrandi bifreišum er lķtiš mįl aš hafa götuna 5 akreinar ķ įtt til höfušborgarinnar į morgnanna og 5 akreinar frį henni sķšdegis. 

Ofur įhersla Samfylkingarinnar į almenningssamgöngur og notkun į reišhjólum er einkennileg žvķ hśn gengur žvert į jafnréttisstefnu žį sem flokkurinn hefur viljaš kenna sig viš. Samgöngustofa og Gallup stóšu aš višhorfskönnun mešal vegfaranda ķ umferšinni. Sś višhorfskönnun sżnir mešal annars aš konur hjóla nįnast ekkert yfir vetrartķmann. Ein skżring gęti veriš sś aš žęr žurfi einkabķlinn til aš keyra börn sķn, frį skóla ķ tómstunda og ķžróttastarf. Almenningssamgöngur eru fyrir fólk meš börn į heimilinu ekki kostur žvķ žaš tekur of langan tķma žar sem ķžrótta og tómstundastarf er sjaldnast ķ nęsta nįgrenni og Borgarlķna breytir engu žar um. Žannig er įhersla Samfylkingarinnar į hjólreišar og almenningssamgöngur karllęg ķ meira lagi. 

Žaš er slęm stefna aš reyna aš gera almenningssamgöngukerfiš aš raunhęfum valkosti meš žvķ aš žrengja verulega aš einkabķlnum. Skynsamlegra er aš byggja upp og styrkja innviši alla og gefa meš žvķ ķbśum og gestum borgarinnar frjįlst val um žaš hvaša feršamįta žaš kżs.


Ķ hverju liggur markašssnilldin

Eggert Žór Kristófersson forstjóri N1 var ķ vištali ķ helgarblaši DV fyrir skömmu. Žar voru höfš eftir honum ummęli sem ég er bśin aš vera nokkuš hugsi yfir frį žvķ aš ég sį blašiš. 

Fyrri ummęlin eru žessi: (breišletrun er greinarhöfundar)

„Ég veit alveg hvaš kostar aš kaupa bensķn til Ķslands og selja žaš ef taka į tillit til alls kostnašar og fjįrfestinga sem eru talsveršar. Ef N1 myndi selja bensķn į sama verši og Costco žį myndi ég tapa į žvķ. Og af žvķ aš N1 er markašsrįšandi ašili į olķumarkašinum žį vęri žaš lögbrot og viš hjį N1 erum meš skżra sżn į aš fylgja eftir öllum lögum og reglum. Ólķkt okkur, žar sem bensķn og olķa eru okkar helsta söluvara, žį nota Costco-menn eldsneytiš til aš lokka fólk ķ verslunina sķna. Žess vegna nišurgreiša žeir bensķniš og žaš er greinilega markašskostnašur hjį žeim, sem er fķn strategķa hjį žeim en gengur ekki upp fyrir N1.“

Žessi orš forstjórans eru žess ešlis aš śt frį žeim mį skynja aš miklar fjįrfestingar félagsins og žį vęntanlega annarra olķufélaga hafa valdiš óešlilega hįu bensķnverši hér į landi ķ langan tķma. Takmarkalitlu fjįrfestingaręši žar sem byggšar eru bensķnstöšvar meš nokkurra metra millibili hefur veriš dengt yfir ķslenska neytendur įn žess aš žeir įtti sig eša eigi annan valkost fyrr en žį fyrst nś. Ķ žessu samhengi er athyglisvert aš žau olķufélög sem hafa nįnast enga žjónustu og litla yfirbyggingu skuli ekki hafa bošiš betur. Žau hafa kosiš aš halda veršlagningu sinni nįlęgt veršum žeirra stęrri sem bjóša betri žjónustu. žjónusta er jś talin vera einn af mikilvęgustu lykilžįttum sem smįsölufyrirtęki geta nżtt sér til aš ašgreina sig į markaši eša nį samkeppnisforskoti. Žaš skżtur žvķ skökku viš aš į markaši meš eldsneyti skuli ekki sjįst meiri tilburšir ķ žį įtt aš ašgreina sig betur meš žjónustuframboši.

Eflaust er žaš rétt aš hjį forstjóranum aš N1 meš allar sķnar žjónustustöšvar um land allt getur ekki lifaš af 15% įlagningu į bensķni lķkt og Costco gerir. Fullyršingar forstjórans um aš Costco nišurgreiši bensķniš og lķti į žaš sem markašskostnaš eiga ekki viš rök aš styšjast. Žjónusta Costco viš bensķnafgreišslu sķna er ķ lįgmarki. Žeirra įsetningur var frį upphafi aš keppa ķ veršum og nį fram hagręši žrįtt fyrir lįgt verš meš miklum veltuhraša. Žetta er ķ raun sama módel og Jóhannes heitin ķ Bónus nżtti sér žegar hann hóf rekstur sinna verslana. Lįg įlagning og mikill veltuhraši. 

Sķšari ummęlin voru žessi: (Skżring ķ sviga er greinarhöfundar)

„Aš žeir (Costco) séu „markašssnillingar“ sem hafi nżtt sér fjölmišla til aš fį ókeypis umfjöllun.“

Vissulega hefur veriš mikil umfjöllun um Costco. En hversu mikil hefur hśn veriš? Sį sem hér skrifar įkvaš aš setja sig ķ samband viš snillingana į Fjölmišlavakt Creditinfo og bišja žį um hjįlp viš aš nį utan um žį spurningu hversu mikil žessi umfjöllun var ķ raun og veru. Hjį Fjölmišlavaktinni eru ašilar sem daglega skima og skrį nišur efni allra fjölmišla. Tališ var ķ hversu mörgum umfjöllunum nafn Costco kęmi fram mįnušina aprķl, maķ, og jśnķ. Til samanburšar voru umfjallanir stóru olķufélaganna N1, Skeljungs og Olķs einnig taldar fyrir sama tķmabil. Hver umfjöllun er ašeins talin einu sinni. 

 

 

Costco   

Olķufélögin samtals  

N1     

Olķs      

Skeljungur   

April     

83

201

74

68

59

Maķ

302

227

86

57

84

Jśnķ

315

216

96

66

54

 

Žessi samantekt sżnir aš munurinn į umfjöllunumer er nokkur en samt minni en ętla mętti. Ašrar skżringar hjóta žvķ eiga hér viš s.s. Vörur sem ekki hafa veriš bošnar hér įšur. Umtalsvert lęgri veršlagning į einstaka vörulišum, o.s.frv. Vķst er aš Innkoma Costco hefur sannarlega sett żmsa ašila upp į tęrnar sem er gott fyrir neytendur. 

Svo er upplagt aš rifja žaš hér upp aš žaš er vel žekkt ķ heimi markašsfręša aš sterk tengsl eru į milli vęntinga višskiptavina, upplifunar og įnęgju žeirra og svo tryggšar ef vel tekst til meš aš uppfylla žęr vęntingar sem kveiktar hafa veriš. 

Ekki er nokkur vafi į aš mikil spenna og įhugi var fyrir komu Costco inn į ķslenskan smįsölumarkaš. Vęntingar višskiptavina voru miklar. Tilfinning žess sem hér skrifar er aš stjórnendum Costco hafi tekist harla vel meš žaš verkefni aš standa undir žessum miklu vęntingum. Markašssnilld žeirra felst žvķ fyrst og fremst ķ žvķ mikilvęga atriši aš standa undir žeim vęntingum sem kveiktar höfšu veriš ķ hjarta ķslenskra neytenda. 


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Pistlar

Höfundur

Viðar Garðarsson
Viðar Garðarsson

Höfundur er markaðsstjóri hjá TARAMAR International, markaðsráðgjafi hjá markadsmenn.is og stjórnendaþjálfari hjá Leadership Management International.

Tónlistarspilari

Jśnķ 2018
S M Ž M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Myndaalbśm

Nżjustu myndir

  • Google trends
  • Mynd 2 Orkunotkun heimsins á mann, byggt á  BP Statistical Review of World Energy 2105 data. Áætlun 2015 og nótur eftir G. Tverberg
  • Mynd 1 línurit  eftir  Robert Hirsch yfir samhengi vaxtar olíuvinnslu og landsframleiðslu. 1986 til 2005.  (Tekið frá: https://ourfiniteworld.com/oil-supply-limits-and-the-continuing-financial-crisis/)
  • Mynd 1 línurit  eftir  Robert Hirsch yfir samhengi vaxtar olíuvinnslu og landsframleiðslu. 1986 til 2005.  (Tekið frá: https://ourfiniteworld.com/oil-supply-limits-and-the-continuing-financial-crisis/)
  • Mynd 1 línurit  eftir  Robert Hirsch yfir samhengi vaxtar olíuvinnslu og landsframleiðslu. 1986 til 2005.  (Tekið frá: https://ourfiniteworld.com/oil-supply-limits-and-the-continuing-financial-crisis/)

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (18.6.): 0
  • Sl. sólarhring:
  • Sl. viku:
  • Frį upphafi: 0

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku:
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband